Saturday, 22 February 2014

उभारी देणारे असे काही

struggle शब्दाचा  एक  लोचा  आहे . आपल्याकडे  हा  शब्द  आर्टस  ला  admission  घेणाऱ्या ,   नाटक -चित्रपट  क्षेत्रात career  करू  इच्छिणार्यां  आणि  दहा  ते  पाच  ची  चाकोरी  सोडून  वेगळी  वाट  चोखाळणार्या  लोकाना  उद्देशुन  वापरला  जातो . मुळात  मला  अस  वाटत  की  प्रत्येकजण हा  त्याच्या / तिच्या  पातळीवर  एक  struggle  करतच  असतो. म्हणजे  बापाशी  बिघडलेले  संबंध  पुर्ववत  करण्यासाठी  धडपडणारा  पोरगा  हा  एक  struggle  च  करत  असतो . नौकरी  मध्ये  बॉस  आपली  ठासत  आहे हे  कळत  असून  पण  नौकरी  टिकवण्यासाठी  धडपड  करणारा  मध्यमवर्गीय  माणूस  पण  रोज  संघर्ष  करीतच  असतो.  पण कधी  कधी  हा  संघर्ष  खुप  लांबतो . इतका  लांबतो  की  आता  याला  शेवटच  नाही  अस  वाटायला  लागत . खुप  लोक   अशावेळेस  Give  Up  करतात . आणि  आयुष्यभर  'काश …' च  मधुन  टोचणी  देणार  फिलिंग  घेऊन  जगतात . काहि  लोक  मात्र  याला  अपवाद  असतात . ते  टिकून  राहतात  , लढतात  आणि  जिंकतात  पण . अशीच  एक  हृदयस्पर्शी  संघर्षाची कथा  आहे  आंग  ली ची .  इंग्रजी  चित्रपट  पाहणाऱ्या  लोकांसाठी  हे  नाव  अपरिचित  नाही . Brokeback   Mountain , नुकताच  येउन  गेलेला  आणि  गाजलेला  life  of  pie असे  अनेक  चित्रपट  आंग  ली  ने  दिग्दर्शित  केले  आहेत . आज  जगातल्या  आघाडीच्या  दिग्दर्शकांमध्ये  त्याचा  समावेश  होतो . पण  इथपर्यंत  मजल  मारण्यासाठी  त्याने जो  भावनिक , आर्थिक  संघर्ष  केला  त्याची  हि  कुठलाही  आव  न  आणणारी , melodramatic  नसणारी  पण  हृदयस्पर्शी  कहाणी  त्याच्याच  शब्दात  :

१९७८  मध्ये  मी Illinois  University  मध्ये चित्रपट  निर्मितीचे  शिक्षण  घेण्यासाठी  प्रवेश  घेण्याचा  निर्णय  पक्का  केला . माझ्या  वडिलांचा  या  माझ्या  निर्णयाला  तीव्र  विरोध  होता . त्यांनी  माझ्या  तोंडावर  काही  आकडेवारी फेकून  मारली .: ' दरवर्षी  तुझ्यासारखे  ५०००० लोक  हे  असल  कुचकामी  शिक्षण  घेऊन  कॉलेज  च्या  बाहेर  पडतात  आणि  त्यांच्यासाठी  नौकर्या  किती  असतात , तर  फ़क़्त  २००. ' तरी  त्यांचा  हा  सल्ला  ठोकरून  मी  अमेरिकेला  जाणाऱ्या  विमानात  बसलो . पण  त्यामुळे  पिता - पुत्राच्या  नात्याला  कधीही  न भरून  येणारा  तडा  गेला . पुढच्या  दोन  दशकात  आम्ही  शंभरहून  कमी  वाक्य  एकमेकांशी  बोललो  असू .

पण  जेंव्हा  मी  माझ  शिक्षण  संपवून  बाहेर  पडलो  तेंव्हा  माझ्या  वडिलांनी  व्यक्त  केलेली  भीती  किती  खरी  होती  हे  मला  पदोपदी  जाणवायला  लागल . एक  चिनी  वंशाचा  माणूस  hollywood  मध्ये  काहीतरी  करून  दाखवेल  असे  कुणालापण  वाटत  नव्हत . कॉलेज  मधून  बाहेर  पडल्यानंतरची  पुढची  सहा  वर्ष हि  कधीही  संपणार  नाही  असे  वाटणाऱ्या  अनिश्चिततेने  भरलेली  होती . या  सहा  वर्षांमधला  बहुतांश  वेळ  मी  अनेक  दिग्दर्शक  व  संकलक  यांचा  सहायक  म्हणून  छोटी  मोठी  किरकोळ  काम  करण्यात  व्यतीत  केला . सगळ्यात  वेदनादायक  भाग  हा  मी  लिहिलेलं  स्क्रिप्ट घेऊन  निर्मात्यांचे  उंबरठे  झिजवणे  हा  होता . त्याकाळात  मला  साधारणतः  ३० निर्मात्यांकडून  नकार  मिळाला .

त्याच  वर्षी  मी  ३० वर्षाचा  झालो . एक  जुनी चीनी  म्हण  आहे : तिशीत  माणूस  त्याच्या  स्वतःच्या  पायावर  ठाम  उभा  असतो  अशा  अर्थाची . पण  मी  तर  अजूनही  धड  स्वतःच्या  प्राथमिक  गरजा  पूर्ण  करू  शकत  नव्हतो . या  अशा  पडत्या  काळात  माझ्यासमोर  फार  कमी  पर्याय  शिल्लक  होते . एक  तर  काही  घडेपर्यंत  वाट  बघत  बसायचं  अथवा  चित्रपट  बनवण्याचं  माझ  स्वप्न  सोडून  द्याच . 

या  अनिश्चिततेच्या  अंधाराने  भरलेल्या  काळात  मला  माझ्या  बायकोने  पाठबळ दिल . तिने  तिची  पदवी  जीवशास्त्र  या  विषयातून  घेतली  होती  आणि ती  एका  प्रयोगशाळेत  नौकरी  करत  होती . पण  तिच्या  नौकरी  मधून  मिळणारे  उत्पन्न  आम्हाला  पुरेल  एवढे  नव्हते . त्याचकाळात  आम्हाला  एक  पुत्ररत्न  झाले आणि  आमच्या  जबाबदाऱ्या  अजून  वाढल्या . घरात  मी  पैसे  आणू  शकत  नाही  या  अपराधी  भावनेतून  मी  घरकामांची  जबाबदारी  घ्यायला  सुरुवात केली . जेंव्हा  बायको  कामावर  जायची  तेंव्हा  मी  स्वयंपाक , साफसफाई  आणि  आमच्या  मुलाच  संगोपन  अशी  काम  करत  असे . फावल्या  वेळात   वाचन  आणि  संहिता  लेखन  चालूच  होते . रात्रीच  जेवण  बनवून  झाल  की  मी  आमच्या  मुलाला  ,   घेऊन  घरासमोरच्या  पायऱ्यांवर  बसून  राही . मी  माझ्या  बायकोची  आणि  तो  त्याच्या  आईची  वाट  बघत .

हे  असल  आयुष्य कुठल्याही  पुरुषासाठी  मानहानीकारक  च . माझ्या  सासू  सासर्याना  हे  डाचत  असाव . त्यांनी  माझ्या  बायको  ला  काही  पैसे  देऊ  केले . त्यांच्या  मते    मी  या  भांडवलातून एखाद चायनीज  हॉटेल  सुरु  कराव जेणेकरून  माझ  स्वतःच काही उत्पन्न सुरु  होईल . माझ्या  बायकोने  हे  पैसे  घ्यायला  इन्कार  केला . जेंव्हा  मला  याबद्दल  कळल तेंव्हा मी सुन्न झालो . अनेक  रात्री  जागून  काढल्यावर  शेवटी  मी  निर्णयाप्रत  आलो : माझ  चित्रपट  बनवण्याचं  स्वप्न  हे  पूर्ण  होणार  नाही . सत्याला  सामोरे  जाण्याची  वेळ  आली  आहे

जड  अंतकरणाने  मी  जवळच्या  एका  कॉलेज  मध्ये मी  Computer  Course  ला  प्रवेश  घेण्याचा  निर्णय घेतला . हा निर्णय घेतल्यावर मी निराशेच्या  गर्तेत  बुडून  गेलो . माझ्या बायको ला  हा  माझ्या  स्वभावातला  फरक  जाणवला . Computer  Class  च  वेळापत्रक  तिने  माझ्या  bag  मध्ये  पाहिलं . त्या  रात्री  ती  काहीच  बोलली  नाही .

दुसऱ्या  दिवशी  ती  तिच्या  कामाला  जायला  निघाली . मी  सुन्न पणे  बसून  होतो . ती  घराबाहेर  पडली . पण  अचानक  तिच्या  मनात  काय  आल  कुणास  ठाऊक . घराबाहेरच्या  पायऱ्यांवर  असताना  ती  पुन्हा  वळली  आणि  एवढच  म्हणाली , "आंग , तुझ्या  स्वप्नांचा  विसर  पडू  देऊ  नकोस ." तिच्या  या  एका  वाक्याने  जादूची  कांडी  फिरली . निराशेच्या  गर्तेत  गटांगळ्या  खाणार  माझ  स्वप्न  पुन्हा  जिवंत  झाल . त्याचा  पुनर्जन्म  झाला .

मी  ते  computer  class  च  वेळापत्रक  bag  मधून  बाहेर  काढल . त्याचे  हळूहळू  बारीक  बारीक  तुकडे  केले  आणि  कचऱ्याच्या डब्यात  ते  फेकून  दिले .

अर्थातच  एका  रात्रीत  परिस्थिती  बदलली  नाही . पण  काही  दिवसांनी  मला  माझ्या  स्क्रिप्ट  साठी  finance  मिळाला . मी  माझ्या  चित्रपटाच्या  चित्रीकरणाला  सुरुवात  केली . नंतर  माझ्या  कामाला  काही  आंतरराष्ट्रीय  पुरस्कार  पण  मिळाले . नंतर माझ्या  बायको ने  माझ्याशी  बोलताना  कबुली  दिली ,' मला  नेहमीच  असा  विश्वास  होता  कि  तुझा  जन्म  हा  चित्रपट  बनवण्यासाठी च  झाला  आहे . संगणक  क्षेत्रात  आधीच  खुप  लोक  काम  करत  आहेत  आणि  त्यांना  तुझी  गरज  पण  नव्हती ."

(http://whatshihsaid.com/2013/02/26/ang-lee-a-never-ending-dream/) मुळ  लेख  इथे  आहे .

स्वप्नांना  वयाची , लिंगाची , धर्माची  बंधन  कधीच  नसतात . त्यांचा  पाठपुरावा  करण्यासाठी  कुठल्याही  मुहूर्ताची  गरज  नसते . आंग  लि  ने  २०१३ मध्ये  सर्वोत्कृष्ट  दिग्दर्शकासाठीचा Oscar  पुरस्कार  जिंकला . तुमच स्वप्न  काय  आहे ?





No comments:

Post a Comment