Sunday, 19 October 2014

ते दोघ

विदयार्थी  दशेत  असताना  2004 च्या  लोकसभा  निवडणुकांमध्ये  मी  एका  प्री  पोल  सर्व्हे  मध्ये  भाग  घेतला  होता . त्यावेळेस  अमरावती  लोकसभा  मतदार  संघात  पण  काही  चकरा  कराव्या  लागल्या  होत्या .  शिवसेनेचे  अनंत  गुढे  आणि  लोकशाही  आघाडीच्या  उमेदवारामध्ये  चुरशीची  लढत  होती . त्यावेळेस  कोणी  एक  बच्चु  कडू  अस  विचित्र  नाव  असणारा   कोणी  एक  पोरगेला  उमेदवार  पण  अपक्ष  म्हणून  उभा  होता . या  दिग्गजांच्या  लढतीमध्ये  पोरांचं  टोळक  घेऊन  फिरणारा    आणि  कुठलीही  राजकीय  पार्श्वभूमी  नसणारा  आर्थिक  परिस्थिती  यथातथाच  असणारा   हा  पोरगा  काय  करणार  असाच  एकूण  सूर  होता .  पण  निवडणुकीच्या  मतमोजणी  नंतर  सगळ्यांनाच  तोंडात  बोट  घालावी  लागली .  त्या  'पोरांन ' लोकसभा  मतदारसंघात  येणारया  ६ विधानसभा  मतदारसंघापैकी  ३ मतदारसंघात  आघाडी  घेतली  होती . फ़क़्त  ६००० मतांनी   त्याचा  निसटता  पराभव  झाला  होता . हि  तर  फ़क़्त  सुरुवात  होती . लगेच  झालेल्या  विधानसभा  निवडणुकीमध्ये  बच्चू  कडू  आमदार  म्हणून  अचलपूर  विधानसभा  मतदार संघातून  निवडून आले  . हे  पाणी  काही  वेगळेच  आहे  हे  तेंव्हाच  लक्षात  आले  होते . एकदा  माझा  मलकापूर  ला  शिकणारा  एक  मित्र  घरी  सुट्टीत  आला  असताना  भेटला .  त्याला  बच्चू  कडू  बद्दल  विचारले  असताना  त्याने  अजून माहिती   दिली . घरची  आर्थिक  परिस्थिती  यथा  तथा  असतानाच हा  पोरगा  सगळ्या  गरजूना  मदत  करण्यात  आघाडीवर  असायचा . एकदा  कबड्डी  चा  खेळ  रंगला  असताना  त्याच्या  मित्राला  रक्ताच्या  उलट्या  सुरु  झाल्या . अमरावती  च्या  डॉक्टरांनी  हृदय  रोगांच  निदान  केल . इलाजासाठी  मुंबई  गाठण्याशिवाय  पर्याय  नव्हता . पण  पैसे  कुणाकडे  होते ? गरिबी  सगळ्यांच्याच  पाचवीला  पुजलेली . शेवटी  बच्चू  कडू  ने  घरचा  कापूस  विकून  थोडे  पैसे  जमा  केले . पण  त्या  पैशांमध्ये  प्रवास  करणे  शक्य नव्हते .   मंडळी  without  ticket  निघाली . अनेकदा  अपमान  सहन  करावे  लागले . अनेकदा  टीटी  ने  खाली  उतरवल . पण  ३ दिवसांनी  मंडळी  कशी  बशी  मुंबई  ला  पोहोंचली .  गावाकडची  हि  पोर  पहिल्यांदाच  मुंबई  ला  आलेली . कस  बस  हॉस्पिटल  शोधून  काढल . रस्त्यावरच्या  बाकावर  झोपून  रात्री  काढल्या . मित्राला  रक्ताची  गरज  पडली . वजन  ५० किलो  पेक्षा  कमी  असल्याने  बच्चू  कडू  यांना  रक्तदान  करता  येत  नव्हते  तर  पठ्ठ्याने  खिशात  दगड  भरून  वाढीव  वजन  दाखवून  रक़्त  दिल . वाचला . मित्र  वाचला  आणि  जेमतेम  विशीत  असणारां  बच्चू  गावाचा  हिरो  बनला .   मग  प्रथाच  पडली . कुणाला  काहीही  अडचण  आली  कि  तो  बच्चू  च्या  घराचा  दरवाजा  ठोठावायचा . मग  बच्चू  पण  त्याला  आपल्या  बाईक  वर  बसवायचा  आणि  जिल्ह्याच्या  ठिकाणी  जायचा  किंवा  गरज  पडली  तर  त्यासाठी  मुंबई  ला  पण  जायचा . छोट्या  गावातून  मुंबई  सारख्या  ठिकाणी  उपचारासाठी  जाणारया  रुग्णाचे  आणि त्याच्या   कुटुंबियांचे  काय  हाल  होतात हे  बघितल्याशिवाय  कळणार  नाही . बच्चू  कडू  आणि  त्याचे  मित्र इथे मदतीचा  दुवा  बनले . रुग्ण  आणि  त्यांचे  कुटुंबीय  यांना  आर्थिक  मदतीपासून  ते  त्यांच्या  जेवणाखाणाची  व्यवस्था  करेपर्यंत  या  मदतीची  range  होती . वेळप्रसंगी  पैशासाठी  अडवणूक  करणारया  हॉस्पिटल  च्या  व्यवस्थापना  शी  नडाव  लागायचं . बच्चू  आनंदाने  नडाय चा .  आतापर्यंत  साधारणतः  ४००० शस्त्रक्रियांना  बच्चू  कडू  नि  मदत  केली  आहे .

ज्यावेळेस  २००४ ला  तो  लोकसभेला  उभा  राहिला  होता  तेंव्हा  इतक्या  दांडग्या  पुण्याई  चा  आधार  त्यामागे  होता . आणि  आम्ही  मुंबई  पुण्याहून  येणारे  लोक  त्याची  त्याच्या  दाढीवरून  आणि  वेगळ्या  नावावरून  टर  उडवीत  होतो .  आपल्याच  राज्यातल्या  लोकांबद्दल   आणि  तिथल्या  भयाण  दारिद्र्याबद्दल आम्ही किती  ignorant  होतो  याचा  हा  पुरावाच .  बच्चू  कडू  सलग  ३ वेळा  आमदार  म्हणून  निवडून  आले .  आपल्या  वेगवेगळ्या  प्रकारच्या  आंदोलनांनी  ते  सतत  चर्चेत  असतात . भार  नियमनाच्या  विरुद्ध पाण्याच्या  टाकीवर  चढून  केलेलं  'शोले ' आंदोलन  तर  खूप  गाजल .  त्यांनी  केलेल्या  आंदोलनाची  हि  यादी :

उलटे लटकवून आंदोलन ः
दारूच्या दुकानासमोर दूध वाटप आंदोलन
अधिकारी खुर्ची लिलाव आंदोलन
खुर्ची जलाओ आंदोलन
मुक्कामी आंदोलन
गणपती स्थापना आंदोलन
शोले आंदोलन
विष खा आंदोलन
राहुटी आंदोलन
टेंबा आंदोलन
सामुहिक मुंडण आंदोलन
अर्धदफन आंदोलन (आदिवासींसाठी)
कार्यालयात साप सोडण्याचे आंदोलन
फिनले मील आंदोलन
मुख्यमंत्र्यांच्या गावी डेरा आंदोलन
ठिय्या आंदोलन
विहिरीत उतरून आंदोलन
 (स्त्रोत - http://bacchukadu.com/Default.aspx)  हि  web  site  बच्चू  कडू  आणि  त्याच्या  कार्यालायाबद्दल  अजूनही  माहिती  देते .

कधी  गरीब  कांदा  उत्पादक  शेतकऱ्यांची  पिळवणूक  करणारया  नाफेड  चे  कार्यालय  पेटवून  दे  तर  कधी  मतदारसंघातल्या  गरीब  माणसाकडे  काम करून  देण्यासाठी  लाच  मागणार्या  गब्बर  अधिकारयाला  मंत्रालयात  जाउन  फटकाव  हा  याचा  खाक्या .  विधानसभा  भवन  परिसरात  त्याचे  अनेक  सुरस  किस्से  ऐकायला  मिळतात . एकदा  मतदार  संघात  होणारया  वीज  प्रकल्पाला  विरोध  म्हणून  हा  विधानसभेत  बंडी  घालून  गेला  होता . विधानसभेत  भाषण  करताना  नक्षल  वाद्यांना  गोळ्या  घालण्या  एवजी  इथे  बसलेल्या  आमदारांनाच  त्या  घालायला  पाहिजेत  असे  प्रक्षोभक  वक्तव्य  केले  होते . विदर्भातील ‘कलावती’ या गरीब वृद्ध महिलेची परिस्थिती पाहून हळहळलेल्या राहूल गांधींनी तिला घरकूल बांधून दिले. खरे तर अखिल भारतात अशा किती तरी ‘कलावती’ आहेत. फक्त एक घर बांधून त्या सार्‍यांचे दुःख हलके होऊ शकत नाही. राहूल गांधींचे राजकीय वजन पाहता संपूर्ण देशातील अशा पीडितांसाठी ते सक्षम योजना अंमलात आणू शकत होते. पण तसे झाले नाही. बच्चुभाऊंनी अशा प्रवृत्तीविरूद्ध आवाज उठवण्याचे ठरवले आणि त्यांनी राहूल गांधींच्याच मतदारसंघातील ‘शकुंतला’ या अपंग अपत्याच्या आईचे घर कारसेवेच्या माध्यमातून बांधून देण्याचे ठरवले. अमरावती जिल्ह्यात गावोगावी फिरून ‘झोली भरो आंदोलनाने निधी गोळा केला आणि शकुंतलेचे घर उभे राहिले.

मुंबई  पुण्यात  राहणाऱ्या  लोकाना  बच्चू  कडू  कदाचित  रानटी  आणि  असंस्कृत  वाटू  शकतो . पण  समाजातल्या  शेवटच्या  थरातल्या  लोकांसाठी  काम  करताना  आणि  निब्बर  शासकीय  यंत्रणेकडे  दाद  मागताना  ज्याच्याकडे  कुठल्याही  राजकीय  पक्षाचा  पाठींबा  नाही  अशा  नेत्याने  अजून  काय  करणे  अपेक्षित  आहे ? बच्चू  कडूच्या  मागचा  जनाधार  पाहून  अनेक  पक्षांनी  त्याला  आपल्याकडे  खेचण्याचा  प्रयत्न  केला . दस्तुरखुद्द  शरद  पवारांनी  त्याना  भेटून  पक्षात  सामील  होण्याची  गळ  घातली . पण  बच्चू  कडु  नी  कोणालाच  दाद  दिली  नाही . नाहीतर  मंत्रिपद  किंवा  गेलाबाजार  एखाद्या  मंडळाचे  अध्यक्षपद  मिळवणे  त्याला  काही  अवघड  नव्हते . त्यामुळे  या  व्यवस्थेत  निव्वळ  त्याचे   असणेच  खूप  आश्वासक  ठरते .

आता  एका  माजी  आमदाराविषयी .  दुर्दैव  हे  की  आमच्या  परभणी  जिल्ह्यातले  असून  पण  मला  त्यांच्याबद्दल  खूप  उशिरा  कळल . ते  पण  सामाजिक  कार्यकर्ते  विश्वंभर  चौधरी  यांनी  फेबु  वर  टाकलेल्या  एका  पोस्ट  मुळ . ज्ञानोबा  गायकवाड  हे  शेतकरी  कामगार  पक्षाच्या  तिकिटावर  गंगाखेड  मतदारसंघातून  सलग  ३ टर्म  राहिलेले  आमदार . आज  नगरसेवकाने  पण  आलिशान  गाड्यातून  फिरण्याचा  काळ आला  असताना  ज्ञानोबा  गायकवाड  यांच  वेगळेपण  कशात  आहे ? तर  मुंबई  हून  आलेल्या  धन  दांडग्या  उमेदवाराने  प्रचंड  धनशक्तीचा  वापर  करून  १९९५  मध्ये  त्यांचा  पराभव  केला . पराभव  झाल्यावर  दुसऱ्या  दिवशी    रोजगार  हमी  योजनेत   बायको सोबत  कामावर  जायला  लागले . त्यांच्या  नावावर  कुठलीही  मालमत्ता  नाही . दोन्ही  मुल  आता  मार्गाला  लागली  आहेत . छोट्या  मोठ्या  नौकर्या  करून  उदरनिर्वाह  करत  आहेत . त्याना  कंत्राटदार  बनवून  घरात खोऱ्याने  पैसा  आणण  ज्ञानोबा  गायकवाड  यांच्या  मनात  पण  नाही  आल . मुलाना  पण  त्याची  कांही  खंत  नाही . ज्यांनी  २००९ मध्ये  गायकवाड  यांचा  पराभव  केला  ते  सीताराम  घनदाट  यांचा  गंगाखेड  मतदारसंघाशी  काहीही  अर्थार्थी  संबंध  नव्हता . मुंबईत  बसून ते  अभ्युदय  बँकेचे  साम्राज्य  सांभाळत  होते . मऊ  जमीन  बघून  ते  इथे  घुसले . आणि  गंगाखेड  च्या  राजकारणाचे  सगळे  संदर्भच  बदलले . आता  गंगाखेड  चे  राजकारण  फक्त  पैशाभोवती  फिरते . या  विधानसभा  निवडणुकीत  तर  हद्द  झाली . पैसे  वाटप  करताना  घनदाट  आणि  गुट्टे  या दोन  धनदांडग्या  उमेदवाराना  अटक  झाली . माझ्या  तिथल्या  मित्राने  सांगितले  कि प्रत्येक  मतामागे  ५००० रुपये  असा  रेट  चालू  होता . विश्वंभर  चौधरी  म्हणतात  तस  ज्याला  महाराष्ट्राच्या  राजकारणाच्या बदलत्या  स्वरुपाचा अभ्यास  करायचा  आहे त्याने  गंगाखेड  मतदार  संघाचा  अभ्यास  करावा .

बच्चू  कडू  आणि  ज्ञानोबा  गायकवाड  . एक  वर्तमान  काळ  आणि  एक  भूत  काळ .  दोघेही  मराठवाडा  आणि  विदर्भ  अशा  मागास  भागातून  आलेले  आणि  rare  breed  प्रकारातले .  राजकारणात  अजून  पण  प्रामाणिकपणा  टिकून  आहे  याची  हि  दोन  प्रतिक . सगळच  काही  संपल  नाही याची  जाणीव  टोकदारपणे करून   देणारी  माणस . नुकत्याच  झालेल्या  पंचरंगी  तमाशानंतर यांची  value  अजूनच  कळली . काल  विधानसभा  निवडणुकीचे  निकाल  जाहीर  होत  असताना  एक  नजर  अचलपूर  च्या  निकालावर  पण  होती . अनेक  round बच्चू  कडू  पिछाडीवर  होता . पण  जिंकला  एकदाचा  शेवटी . आता  त्याची  कारकीर्द  संपवणारा  कोणी  सीताराम  घनदाट  तिथे  नाही  आला  म्हणजे  मिळवली .    

Sunday, 5 October 2014

माझ ब्राम्हण असण

सर्व  प्रथम  एक  गोष्ट  स्पष्ट  करतो .  ब्राम्हण  म्हणून  जन्माला  आल्याचा  मला  काही  अभिमान  वैगेरे  वाटत  नाही  आणि  लाज  तर  मुळीच  वाटत  नाही . पुढे  जे  लिखाणात  येणार  आहे  ते  संपूर्ण पणे  माझ्या  अनुभवांवर  आधारित  आहे  आणि  त्याला  माझ्या  वैयक्तिक  Sample  Survey  चा  आधार  आहे . म्हणजे  मी  केलेली  विधान  चूक  पण  असू  शकतात .  यात  कुठलेही  सरसकट  करण  नाहीये .  कुठल्या  एका  वाक्याने  किंवा शब्दांनी  तसा  गैरसमज  झाल्यास  ती  माझ्या  लिखाणाची  मर्यादा  :
 
    जेंव्हा  तुमच  बालपण  मुंबई - पुण्याबाहेर  आणि  सांस्कृतिक  - शैक्षणिक  राजधानी  वैगेरे  वैगेरे  च्या  बाहेर  जात  तेंव्हा  'जात ' आणि  इतर  रखरखीत  'वास्तव ' फार  लहान  वयात  कळायला  लागतात .  जात  वैगेरे  कस  कळायला  लागल ? तर  लहान असताना  आम्ही   भाड्याच्या  घरात  राहायचो . घरमालकीण  बाई  एकदम  धार्मिक  - सोवळ्यातल्या  वैगेरे  वैगेरे . मैदानापासून  माझ  घर  जवळ   असल्याने  खेळण  झाल्यावर  माझे  मित्र  पाणी  प्यायला  माझ्याकडे  यायचे .   आमच्या  घर मालकीण  बाई  त्यांच्यावर  फार  बारीक  नजर  ठेवून  असत . त्या  प्रत्येक मित्राला  direct  आडनाव  विचारीत  (नाव  नाही ) . मित्रांनी   आडनाव सांगितलं  कि  त्यांच्या   चेहऱ्यावर  काही  विशिष्ट  भाव  येत  किंवा  येत  नसत .  मग  मला  बाजूला  घेत  त्या  मला  सांगत ," अरे  कुणासोबत  हि  राहतोस  का  रे ? आपल्या  ब्राम्हण  पोराना  काय  धाड  भरली  आहे  का ?"  त्यांनी  बहुदा  माझ्या  आईकडे  पण  माझी  तक्रार  केली  होती  पण  आईने  त्यांच्याकडे  लक्ष  दिले  नाही आणि  नंतर  आम्ही  ते  घरच  बदलल .   नंतर  सर्व  ब्राम्हण  मुलांप्रमाणे  मी  पण  शाखेत  वैगेरे  जायचो . तिथे  शाखेवरचे  गुरुजी  गांधीजी  बद्दल  कधी  टिंगल  पूर्वक  तर  कधी  विखारी  पणे  बोलायचे .  तिथे  फारसे  ब्राह्मणेत्तर  मुल  नसायची .

नंतर   बर्यापैकी  हुशार  विद्यार्थी  असताना  पण  मी  अकरावीला  कला  शाखा  निवडली . एवढ्या  मोठ्या  वर्गात    दोघेच  ब्राम्हण . मी  आणि अजून  एक  मुलगी . एव्हाना  कुलकर्णी , देशपांडे , आणि  आडनावाच्या  शेवटी  'कर ' लागणाऱ्या  लोकांसोबतच  राहिलो  होतो . डाके , अंभोरे , नलदे  हि  आडनाव  पण  जगात  अस्तित्वात  आहेत  असा  शोध  मला  लागला . बहुजन  समाजाशी  कॉलेज  च्या  निम्मिताने  आलेला  हा पहिला  संपर्क . एकदा  इतिहासाच्या  देशमुख  सरांनी  पंढरपूर  आणि तिथले  बडवे  यांच्यावर   वर्गात  काही  जहाल  विनोदी  comments  केल्या  आणि  अख्खा  वर्ग  जोरजोरात  खिदळयला  लागला . माझ्या  मागच्या पोराने  'च्यायला  हि  बामन  अशीच ' अशी  हसता  हसता  दिलेली  प्रतिक्रिया  मला  पण  ऐकू  आली . आपली  जात बाकीच्या  समाजात  फार  काही  लोकप्रिय  नाही  अशी  खुण  गाठ  मी  मनाशी  बांधली .

बारावी  नंतर  पुण्यात  एका  धार्मिक (का  सांस्कृतिक ?)   संघटनेचा  प्रभाव  असणार्या  कॉलेज मध्ये  प्रवेश  घेतला . तिथल्या  वसतिगृहातच  राहत  होतो . तिथे  अनेक  बारापगड  जातीची  मुल  राहत . होस्टेल  च्या  शेवटच्या  वर्षाला  असणार्या  मुलांपैकी  एकाला  'Best  Hostelite ' चा  पुरस्कार  दिला  जाई . या  पुरस्कारासाठी   काही  कारणाने  ब्राम्हण मुल  च  (काही  मोजके  अपवाद  वगळता ) पात्र  ठरत . इतर  जातीची  मुल  त्यामुळे  वसतिगृह  व्यवस्थापनावर  खार  खाउन  असत .  एकदा  याच  मोठ्या  धार्मिक -सांस्कृतिक  संघटनेचा  एक  कार्यक्रम  कॉलेज  मध्ये  होता . त्या  कार्यक्रमात  एका  ख्रिश्चन  विद्यार्थ्याने  टिळा  लावून  घेण्यास  नकार  दिला  तेंव्हा  होस्टेल  मधल्या  चित्पावन  पोरांनी  त्याला  (त्याच्या  पाठीमागे ) खूप  शिव्या  दिल्या  होत्या . हि  चित्पावन  पोर  माझ्यासारख्या  घाटावरून  आलेल्या  ला  पण  खिजगणतीत
धरत  नसत . त्यामुळे  चित्पावन  लोक  म्हणजे  आपल्यापेक्षा  भारी  हा  तेंव्हा  पासून  आलेला  गंड  डोक्यातून अजून  पण  पूर्ण  पणे  गेलेला  नाही . एकदा  मी  आणि  माझा  बहुजन  समाजातला  मित्र  एका  पेठेत  रणरणत्या  उन्हात अशाच  एका  महान  धार्मिक  आणि  सांस्कृतिक  कार्यक्रमाच्या  पत्रिका  वाटत  असताना  आलेला  अनुभव  तर  उच्च  श्रेणीतला  होता . आम्ही  लेले , नेने , देशपांडे  यांचे  दरवाजे  पत्रिका  देण्यासाठी  वाजवायचो . मग  माझा  बहुजन  साथीदार  आपल  नाव  सांगून  आम्ही  कुठून  व  कशासाठी  आलो  आहोत  हे  सांगून  पत्रिका  द्यायचा . मे  च  उन  होत  पण  कोणी  आम्हाला उपचार  म्हणून  पाणी  पण  नाही  विचारलं . वैतागून  माझा  मित्र  मला  म्हणाला , 'आता  तू  दरवाजा  वाजव  आणि  माहिती  दे .'
पुढच्या  ठिकाणी  मी  हा  सोपस्कार  केला . दरवाजा  वाजवला  आणि  नाव  सांगितलं . आणि  अहो  आश्चर्यम . पुढच्या  अनेक  घरी  आम्हाला  पाणी  आणि  काही  ठिकाणी  तर  लिंबू  शरबत  पण  घेण्याचा  आग्रह  झाला ." नावात आणि  त्यातल्या  त्यात आडनावात  बराच  काही  असत  रे ." खिन्न  पणे  हसून  त्या  मित्राने  शालजोडीतला  दिला .  आडनावा  वरून  आपल्या  समाज  व्यवस्थेत  किती  मनांवर  चरे  उमटले  असतील  याची  अजून  गिणती  व्हायची  आहे .

एक  अनुभव  तर  खासच . एकदा  मी  ट्रेन  ने  औरंगाबाद  ला  जात  होतो .  तर  एका  आजोबाना  मी  त्यांची अडचण   ओळखून  सामान  वैगेरे  चढवायला  मदत  केली . बाजूला  जागा  पण  मिळवून  दिली . मग  आम्ही  बर्यापैकी  गप्पा  पण  मारल्या .त्यांनी  स्वतहा  बद्दल  सांगितलं .  त्यांनी  काय  करतोस  असे  विचारले . त्यावेळेस  मी  काहीच करत  नसल्याने  तोंडात  येईल  ते  उत्तर  देत  असे . मी  त्याना  काही  तरी  द्यायचे  म्हणून  उत्तर  दिल ,"मी  मिलिंद  कॉलेज  मध्ये  शिकतो ." आजोबांचा  नूर  एकदम  पालटला .  आजोबा  एकदम  बोलायचे  थांबलेच . ट्रेन  औरंगाबादला  पोहोंचल्यावर ''बराय  . बाझारात  भेट  होईल  च  कधीतरी ." म्हणून  आजोबांनी  कलटि  मारली .  दलित  असणे  म्हणजे  काय  असू  शकते   याची  बारीकशी  चुणूक  मला  त्या  दिवशी  मिळाली  .


 हा  घाबरून  राहणारा , समाजाच्या  इतर  घटकांपासून  गंड  ग्रस्त  असणारा ,  पटकन  सरसकट  करण  करणारा  ब्राम्हण  समाज  बघणे  वेदनादायक  आहे . त्याना  कायम  एक  शत्रू  लागतो . कधी  तो  बहुजन  समाज  असतो , कधी  मुस्लिम  तर  कधी  यु पी  चा  भैय्या .  इथे  ब्राम्हण  समाज  म्हणजे  आय  टी  मध्ये  नौकरी  करणारा  आणि  देशाबाहेर  राहणारा  समाज  असे  अजून  एक  generalization नाही  केले  तर  अजूनच  चांगल .  ब्राम्हण  असण्याचे  सर्व  फायदे  ओरपून  घेतल्यावर  आता  त्यातून  निर्माण  होणारया  ऐतिहासिक  ओझ्यांपासून  (जाती  व्यवस्था  निर्मिती , दलितांवर  अत्याचार )  आता  दूर  जाता  येईल  का ? कारण  अल्पसंख्य  समाजाला  (त्यांची  आक्रमण , सक्तीची  धर्मांतर ) हा  अधिकार  देशाच्या  अनेक  समस्याना  जबाबदार  धरताना  त्यांनी  कधीच  नाकारला आहे   .


मी  ब्राम्हण  आहे  म्हणजे  मला  वपु  काळे  आणि  देशपांडे  आवडलेच  पाहिजेत , कुठेतरी  कसलेतरी  मंदिर बांधण्याच्या   मोहिमेला  माझा  पाठींबा  असलाच  पाहिजे , एका  विशिष्ट  धार्मिक  (सांस्कृतिक ?) संघटने  बद्दल मला  प्रेम  वाटलेच  पाहिजे , एका  जहाल  वैगेरे  नेत्याला  मी  मुठी  वळवून  पाठींबा  दिलाच  पाहिजे  आणि  आरक्षण  व  अल्पसंख्यक  लोकांबद्दल  माझी  अति  जहाल  मत  असावीत  अशा  real  आणि  virtual  आयुष्यात असणाऱ्या  अपेक्षांचं  काय  करायचं  हा  खरा  प्रश्न  आहे . 



जाता  जाता - हा  भेद  आंतर  जालावर  पण  पाळला  जातो  का ?  इथले  कंपू  आणि  होणारे  कट्टे  यात  जमलेल्या  लोकांमध्ये  एका  विशिष्ट  जातीच्या  लोकांच  प्रमाण  जास्त  असत  का ?  हा  खवचट  पणा  नाही  तर  genuine प्रश्न  आहे .   कुठल्या  जाणकाराच  यावरच   Social  Analysis  वाचायला   मला  आवडेल .